आगोले नसोधेका प्रश्नहरू – इ. वीरेन्द्र श्रेष्ठ – ताप्लेजुङ् 0 Shares कहिलेकाहीँ एउटा देश आफ्नो इतिहास युद्धले होइन, एउटा मानिसको मौनताले लेख्छ। त्यो मौनता यति लामो हुन्छ कि अन्तिम दिन उसले शब्द होइन, आगो रोज्छ। त्यसपछि हामी सबै बोल्न थाल्छौं – राजनीति बोल्छ, सडक बोल्छ, सामाजिक सञ्जाल बोल्छ, टेलिभिजन बोल्छ। तर त्यो मानिस बोल्न छोडिसकेको हुन्छ। गणेश नेपालीको मृत्यु त्यसैगरी आएको एउटा प्रश्न हो, जसको उत्तर कुनै दलको घोषणापत्रमा छैन, कुनै सरकारको प्रेस विज्ञप्तिमा छैन, कुनै विपक्षीको नारामा पनि छैन।आगोले शरीर पोल्छ। तर त्यो आगो सल्किनुअघि मानिसको आत्माभित्र कति वर्षदेखि खरानी जम्मा भइरहेको थियो भन्ने कुरा हामीलाई थाहा हुँदैन। मानिस आत्महत्याको दिन मात्र हार्दैन। ऊ त्यसअघि सयौं दिन, सयौं रात, सयौं असफल संवाद र सयौं मौनतामा बिस्तारै हारिरहेको हुन्छ। अन्तिम क्षण केवल संसारले देखेको दृश्य हो; वास्तविक दुर्घटना त धेरै पहिले सुरु भइसकेको हुन्छ।हामीलाई घटनाहरू मन पर्छन्। कारणहरू होइन।हामी दोषी खोज्न हतारिन्छौं। सत्य खोज्न होइन।त्यसैले एउटा मानिसको मृत्यु भएको केही घण्टामै हामी आ-आफ्ना राजनीतिक शिविरमा फर्किन्छौं। एउटाले सरकारलाई अपराधी देख्छ, अर्कोले प्रतिपक्षलाई अवसरवादी। बीचमा एउटा शव हुन्छ, जसले कसैलाई आरोप लगाउन सक्दैन।लोकतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो सुन्दरता प्रश्न हो। तर प्रश्न र पूर्वनिर्णय एउटै कुरा होइनन्। अनुसन्धानभन्दा पहिले फैसला सुनाउन थालियो भने अदालतको आवश्यकता रहँदैन। अनुसन्धानको निष्कर्ष नआउँदै निर्दोषलाई दोषी र दोषीलाई निर्दोष घोषणा गर्ने संस्कारले न्यायलाई होइन, उत्तेजनालाई जन्म दिन्छ।यस घटनामा सरकारले उत्तर दिनुपर्छ। अवश्य दिनुपर्छ। किनकि राज्यको ढोका ढकढक्याउन पुगेको नागरिक अन्ततः मृत अवस्थामा घर फर्किएको छ। यो सामान्य घटना होइन। सार्वजनिक सेवामा अपमान, असंवेदनशीलता वा लापरबाही थियो भने त्यो उजागर हुनुपर्छ। उपचारमा कमजोरी थियो भने त्यो स्वीकारिनुपर्छ। प्रणालीमा दोष छ भने त्यो सुधारिनुपर्छ।तर सरकारले उत्तर दिनुपर्छ भन्ने अर्थ सरकार नै दोषी हो भन्ने होइन।राज्य जिम्मेवार हुन्छ। दोषी अनुसन्धानले तय गर्छ।आजको नेपालमा निराशा एउटा अदृश्य महामारीजस्तै फैलिएको छ। विदेशिने लाइन, बैंकको किस्ता, रोजगारीको अभाव, सामाजिक तुलना, डिजिटल संसारको चमक र वास्तविक जीवनको अँध्यारो -यी सबैले धेरै मानिसको मनलाई थकाइरहेका छन्। हामी आर्थिक तथ्याङ्कको चर्चा गर्छौं, तर भावनात्मक दिवालियापनको हिसाब राख्दैनौं।हामी पुल बनाएका छौं, सुरुङ बनाएका छौं, सडक बनाएका छौं। तर मानिसको मनसम्म पुग्ने बाटो भने साँघुरिँदै गएको छ।आत्महत्या कुनै राजनीतिक विचारधारा होइन। त्यो अन्तिम निराशा हो। त्यसैले यसको उपचार संसद्को बहसले मात्र हुँदैन। अस्पतालले मात्र पनि हुँदैन। यसको उपचार परिवारको संवादमा छ, विद्यालयको संस्कारमा छ, सार्वजनिक सेवाको व्यवहारमा छ, राज्यको संवेदनशीलतामा छ, राजनीतिले दिने आशामा छ।राजनीतिक दलहरूले पनि कहिलेकाहीँ आफ्ना भाषणभन्दा लामो मौनता अपनाउनुपर्छ। किनकि प्रत्येक मृत्यु नाराको कच्चा पदार्थ होइन। केही मृत्युहरू राष्ट्रको आत्मपरीक्षणका लागि हुन्छन्। बहुमतले सरकार बनाउँछ, तर विश्वासले राष्ट्र बनाउँछ। विश्वास त्यतिबेला बाँचिरहन्छ, जब सरकार आलोचनासँग डराउँदैन र प्रतिपक्ष पीडासँग व्यापार गर्दैन। लोकतन्त्रको परिपक्वता सरकार ढाल्ने क्षमताले होइन, सत्य स्वीकार्ने साहसले मापन हुन्छ। गणेश नेपाली अब फर्केर आउने छैनन्। तर एउटा देशले उनीबाट एउटा अन्तिम पाठ सिक्न सक्छ – कुनै पनि नागरिक त्यति एक्लो महसुस नगरोस् कि उसलाई आगो नै अन्तिम भाषा लागोस्।यदि यो घटनाले हाम्रो राजनीति अलिकति विनम्र, हाम्रो प्रशासन अलिकति मानवीय, हाम्रो समाज अलिकति संवेदनशील र हाम्रो राज्य अलिकति जिम्मेवार बनायो भने, एउटा दुःखद मृत्युले कम्तीमा एउटा जीवनदायी चेतावनी छोडेर जानेछ।देशहरू केवल संविधानले टिक्दैनन्। देशहरू त्यतिबेला टिक्छन्, जब एउटा अपरिचित नागरिकको पीडालाई पनि आफ्नै घरको शोकजस्तै महसुस गर्ने मानिसहरू बाँकी हुन्छन्।
