पेलेदेखि मेस्सीसम्मका केहि खेलाडी कसरी विश्वका साझा नायक बने ? – इ. वीरेन्द्र श्रेष्ठ, ताप्लेजुङ

---

0

Shares

मानव सभ्यताले इतिहासमा अनेकौं राजा, महाराजा, विजेता, वैज्ञानिक, कलाकार र दार्शनिक जन्माएको छ। तर यस्ता व्यक्तित्व भने निकै कम छन्, जसले भाषा, धर्म, राजनीति, भूगोल र संस्कृतिका सबै सीमाहरू पार गरेर विश्वका करोडौँ मानिसहरुको मनमनमा समान सम्मान कमाएका छन्। फुटबलले भने यस्ता केही व्यक्तित्व जन्मायो, जसलाई कुनै एउटा देशले मात्र होइन, सम्पूर्ण विश्वले आफ्नै नायकका रूपमा स्वीकार गर्‍यो। यही aकारण पेले, डिएगो म्याराडोना, लियोनेल मेस्सी, कृष्टियानो रोनाल्डो, रोनाल्डो नाजारियो, रोनाल्डिनो, जोह्न क्रुइफ, वा जिनेदिन जिदाने लगायतका खेलाडीहरू खेलाडीभन्दा धेरै माथि उठेर एउटा सांस्कृतिक प्रतीक बने।
महान खेलाडी बन्नु र विश्वको साझा नायक बन्नु एउटै कुरा होइन। धेरै खेलाडीले उपाधि जित्छन्, धेरैले गोल गर्छन्, तर केहीले मात्र मानिसको कल्पना जित्छन्। उनीहरूका उपलब्धि केवल स्कोरबोर्डमा सीमित हुँदैनन्स उनीहरूले आशा, साहस, आनन्द र सम्भावनाको नयाँ अर्थ निर्माण गर्छन्। उनीहरूको खेल हेर्दा दर्शकले केवल फुटबल हेर्दैन, मानव प्रतिभाको सर्वोच्च अभिव्यक्ति देख्छन्। पेलेको कथा एउटा गरिब बालकले आफ्नो सपनालाई विश्वको शिखरसम्म पुर्‍याएको कथा हो। तीन पटक विश्वकप जित्ने कीर्तिमान मात्र उनको महानताको कारण होइन। उनले फुटबललाई विश्वव्यापी भाषा बनाउन योगदान दिए। युद्धले विभाजित संसारमा पनि पेलेको मुस्कानले मानिसलाई जोड्थ्यो। बल उनको खुट्टामा पुग्दा त्यो केवल छालाको गोलो वस्तु रहँदैनथ्योस त्यो लाखौँ बालबालिकाको सपना बन्थ्यो। उनले प्रमाणित गरे—प्रतिभा जन्मस्थानले होइन, दृष्टिले निर्धारण गर्छ।

यदि पेले फुटबलका राजा थिए भने माराडोना विद्रोही सम्राट। गरिबी, संघर्ष र असमानताबाट उठेका उनले बललाई आफ्नो आवाज बनाए। सन् १९८६ को विश्वकपमा उनले गरेको प्रदर्शन खेल इतिहासकै उत्कृष्ट व्यक्तिगत प्रदर्शनमध्ये गनिन्छ। उनको “Goal of the Century” केवल गोल थिएनस त्यो मानव कल्पनाशक्तिको घोषणा थियो। माराडोनाले संसारलाई सिकाए—कहिलेकाहीँ एउटा व्यक्तिको आत्मविश्वासले पूरै राष्ट्रको मनोबल बदल्न सक्छ।
मेस्सीको यात्रा फरक थियो। उनी क्रान्तिकारीभन्दा शान्त कलाकार हुन्। बाल्यकालको शारीरिक समस्यालाई पराजित गर्दै विश्व फुटबलको सर्वोच्च स्थानमा पुग्नु केवल खेल उपलब्धि होइन, धैर्य र अनुशासनको विजय हो। उनले चिच्याएर हैन आफ्नो कुशल खेलले नेतृत्व गरे। २०२२ को विश्वकप जितेपछि संसारभरका मानिस किन भावुक भएरु किनभने त्यो उपाधि केवल अर्जेन्टिनाको जित थिएन, निरन्तर मेहनत, विनम्रता र प्रतीक्षाको पनि विजय थियो।
अर्कोतर्फ क्रिस्टियानो रोनाल्डोले प्रतिभाभन्दा परिश्रम ठूलो हुन्छ भन्ने दर्शन स्थापित गरे। असाधारण शारीरिक क्षमता, अनुशासित जीवनशैली र निरन्तर आत्मसुधारका कारण उनी आधुनिक खेलकुदका सबैभन्दा प्रभावशाली व्यक्तित्वमध्ये एक बने। उनले करोडौँ युवालाई एउटा सन्देश दिए—प्रतिभाले ढोका खोल्न सक्छ, तर निरन्तर मेहनतले मात्र त्यसलाई खुला राख्छ।
रोनाल्डिन्हो फुटबलको मुस्कान थिए। उनी खेल्दा यस्तो लाग्थ्यो, मानौँ मैदानमा कुनै कलाकारले चित्र कोर्दैछ। उनी जितभन्दा पनि खेलको आनन्दका लागि सम्झिने गरिन्छ। यही कारण विश्वभरका बालबालिकाले उनको ड्रिब्लिङ नक्कल गरे। उनले प्रमाणित गरे—फुटबल केवल प्रतिस्पर्धा होइन, सिर्जनशीलताको उत्सव पनि हो।
रोनाल्डो नाजारियोले गति, शक्ति र प्राविधिक क्षमताको अद्भुत संयोजन प्रस्तुत गरे। घुँडाको गम्भीर चोटपछि पुनरागमन गर्दै विश्वकप जित्नु उनको मानसिक दृढताको उदाहरण हो। खेलकुदमा असफलता अन्तिम सत्य होइन भन्ने सन्देश उनले जीवनबाटै दिए।
जोहान क्रुइफले मैदानमा मात्र होइन, फुटबलको सोचमा पनि क्रान्ति ल्याए। “Total Football” केवल रणनीति थिएनस त्यो स्वतन्त्र सोचको दर्शन थियो। जिदानले बल नियन्त्रणलाई कविता बनाए। फ्रान्ज बेकेनबाउरले रक्षात्मक भूमिकाको नयाँ परिभाषा लेखे। यी सबैले देखाएका महानता एउटै शैलीमा कदापि सीमित हुँदैन।
गोलकिपरहरू पनि विश्व फुटबलका मौन नायक हुन्। लेभ यासिन आजसम्म बलोन डिुओर जित्ने एकमात्र गोलकिपर हुन्। जियानलुइजी बुफोनले स्थिरता र नेतृत्वको उदाहरण प्रस्तुत गरे। इकर कासियासले निर्णायक क्षणमा शान्त रहने कला सिकाए भने मानुएल नोएरले ूस्विपर–किपरू को अवधारणालाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याए। उनीहरूले प्रमाणित गरे—फुटबलको सौन्दर्य केवल गोल गर्नेमा होइन, गोल जोगाउने कलामा पनि हुन्छ।
यी खेलाडीहरू विश्वका साझा नायक किन बनेरु यसको पहिलो कारण उनीहरूको मौलिकता हो। उनीहरूले कसैको नक्कल गरेनन्स आफ्नै शैली निर्माण गरे। दोस्रो कारण निरन्तरता हो। एउटा उत्कृष्ट सिजनभन्दा कठिन कुरा दशकौँसम्म उत्कृष्ट रहनु हो। तेस्रो कारण चरित्र हो। कठिनाइ, आलोचना र असफलतापछि पनि पुनः उठ्ने क्षमता नै महानताको मापन हो।
चौथो कारण उनीहरूको भावनात्मक सम्बन्ध हो। फुटबल समर्थकले खेलाडीसँग केवल प्रदर्शनका आधारमा सम्बन्ध बनाउँदैनस उसको संघर्ष, आँसु, हार, पुनरागमन र विजयसँग पनि जोडिन्छ। त्यसैले विश्वकप जित्दा मेस्सी रोए, माराडोना भावुक भए, पेले मुस्कुराए वा रोनाल्डो निराश भए—ती सबै क्षण करोडौँ मानिसका आफ्नै भावना बने।
आर्थिक दृष्टिले पनि यी खेलाडीहरूले फुटबललाई अभूतपूर्व उचाइमा पुर्‍याए। उनीहरू केवल क्लबका खेलाडी रहेनन्स विश्वव्यापी ब्रान्ड बने। जर्सी बिक्री, टेलिभिजन अधिकार, विज्ञापन, डिजिटल सामग्री, पर्यटन र प्रायोजनबाट फुटबल विश्वकै सबैभन्दा ठूलो खेल उद्योगमध्ये एक बन्यो। एउटा महान खेलाडीले क्लबको मूल्य, शहरको पर्यटन, टेलिभिजनको दर्शक संख्या र सम्पूर्ण खेल बजारलाई प्रभावित गर्न सक्छ। आज फुटबल अरबौँ डलरको अर्थतन्त्र हो, र त्यसको केन्द्रमा यिनै विश्वव्यापी व्यक्तित्वहरू छन्।
तर उनीहरूको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति पैसा होइन। वास्तविक सम्पत्ति त्यो प्रेरणा हो, जुन उनीहरूले विश्वभरका बालबालिकालाई दिएका छन्। अफ्रिकाको कुनै गाउँमा नाङ्गो खुट्टाले बल खेलिरहेको बालक, नेपालको पहाडी गाउँमा बाँसको गोलपोस्ट बनाएर खेलिरहेको किशोर, वा दक्षिण अमेरिकाको समुद्री किनारमा बलसँग सपना देखिरहेको बच्चा—सबैका आँखामा कुनै न कुनै महान खेलाडीको छवि हुन्छ। यही प्रेरणाले भविष्यका नयाँ प्रतिभा जन्माउँछ।
यद्यपि आधुनिक फुटबल एउटा चुनौतीको सामना गरिरहेको छ। अत्यधिक व्यावसायिकता, रणनीतिक नियन्त्रण र परिणाममुखी सोचले व्यक्तिगत सिर्जनशीलतालाई सीमित गर्न थालेको छ। धेरै युवा खेलाडी सानै उमेरदेखि एउटै प्रणालीमा ढालिँदा उनीहरूको मौलिकता हराउने जोखिम बढेको छ। यदि फुटबलले केवल दक्ष खेलाडी उत्पादन गर्ने कारखाना मात्र बन्यो भने भविष्यमा उत्कृष्ट खेलाडी त जन्मलान्, तर अर्को पेले, अर्को माराडोना वा अर्को रोनाल्डिन्हो जन्माउन कठिन हुनेछ।
यसैले विश्व फुटबलको भविष्यका लागि एउटा सन्तुलन आवश्यक छ—अनुशासन र स्वतन्त्रता, विज्ञान र सिर्जनशीलता, रणनीति र कल्पनाशीलताबीचको सन्तुलन। खेलाडीलाई प्रणालीभित्र सीमित गर्ने होइन, प्रणालीलाई खेलाडीको प्रतिभा फुल्न सक्ने वातावरण बनाउने सोच आवश्यक छ। यही सोचले नयाँ पुस्तालाई आफ्नै मौलिक शैली विकास गर्न प्रेरित गर्नेछ।
अन्ततः, केही खेलाडीहरू विश्वका साझा नायक बने किनभने उनीहरूले फुटबल खेले मात्र होइन, मानवताको साझा भावना पनि जिते। उनीहरूको महानता गोल, ट्रफी वा व्यक्तिगत पुरस्कारमा सीमित छैन। उनीहरूले संसारलाई सपना देख्न सिकाए, हारपछि उठ्न सिकाए, प्रतिभालाई अनुशासनसँग जोड्न सिकाए र सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा—आफ्नै शैलीमा उत्कृष्ट बन्न सिकाए। समयसँगै नयाँ खेलाडी आउनेछन्, नयाँ कीर्तिमान राख्नेछन्, तर विश्वलाई आफ्नो कला, चरित्र र प्रेरणाले जोड्ने यस्ता व्यक्तित्वहरू सधैँ दुर्लभ रहनेछन्। फुटबलको वास्तविक सौन्दर्य त्यहीँ छ, जहाँ एउटा खेलाडी आफ्नो देशको मात्र होइन, सम्पूर्ण मानव समुदायको साझा आशा र आनन्दको प्रतीक बन्नेछ।
नेपालको विश्वकपको सपनास्

विश्वकप नेपालका लागि अहिले सपना जस्तो लाग्न सक्छ, तर हरेक विश्वविजेताको यात्रा पनि कहिल्यै एउटा सपनाबाटै सुरु भएको थियो। नेपालले अरूको शैली नक्कल गरेर होइन, आफ्नै मौलिक पहिचान निर्माण गरेर अघि बढ्नुपर्छ। हिमालको सहनशीलता, पहाडको संघर्षशीलता र तराईको ऊर्जा मिसिएको नेपाली चरित्रलाई आधुनिक फुटबल विज्ञानसँग जोड्न सके, नयाँ खेलदर्शन जन्मिन सक्छ।

यसका लागि बालस्तरदेखि व्यवस्थित एकेडेमी, योग्य प्रशिक्षक, वैज्ञानिक प्रशिक्षण, अन्तर्राष्ट्रियस्तरका प्रतियोगिता, पारदर्शी फुटबल प्रशासन र दीर्घकालीन राष्ट्रिय योजना अपरिहार्य छन्। प्रतिभाले अवसर खोज्ने होइन, अवसरले प्रतिभा खोज्ने वातावरण निर्माण गर्नुपर्छ। विदेशमा खेलिरहेका नेपाली मूलका खेलाडी, प्रविधि र खेल विज्ञानलाई पनि राष्ट्रिय अभियानसँग जोड्न जरुरी छ।

विश्वकपको ट्रफी केवल मैदानमा जितिँदैनस त्यो दशकौँको लगानी, अनुशासन, संस्कार र राष्ट्रिय प्रतिबद्धताले जितिन्छ। जुन दिन नेपाली बालकले फुटबललाई केवल खेल होइन, भविष्यको सम्भावना ठान्ने वातावरण पाउँछ, त्यही दिन विश्वकपको यात्रा सुरु भइसकेको हुनेछ। सपना असम्भव होइन—सपना पूरा गर्न आवश्यक छ, राष्ट्रव्यापी विश्वास, निरन्तर तयारी र आफ्नै मौलिक शैलीमा अटल रहने साहस।

जय फुटबल